རིག་གནས་ཆེ་བ་བཅོ་བརྒྱད་
Transliteration: rig gnas che ba bco brgyad
<enum> "The eighteen major branches of knowledge". The most common enumeration of the major fields of knowledge in ancient India was the རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་ five major fields of knowledge q.v.
The eighteen are [JKE]: <enum> 1) རོལ་མོ་ ""; 2) འཁྲིག་འཐབ་ ""; 3) འཚོ་ཆས་ ""; 4) ས་ཚེས་ ""; 5) གྲང་ཅན་ ""; 6) སྒྲ་ ""; 7) གསོ་བ་ ""; 8) ཆོས་ལུགས་ ""; 9) བཟོ་བོ་ ""; 10) འཕོང་སྤྱོད་ ""; 11) གཏན་ཚིག་…
བསྟན་བཅོས་ལྟར་སྣང་དྲུག་
Transliteration: bstan bcos ltar snang drug
<noun> "Six kinds of counterfeit treatise / śhāstra". See also བསྟན་བཅོས་ "treatise / śhāstra". These are classified in contrast to Buddhist treatises which are the བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་གསུམ་ "three kinds of authentic treatise". [DGT] gives the six kinds as: 1) དོན་མེད་པའི་བསྟན་བཅོས་ "treatise that has no meaning"; 2) དོན་ལོག་པའི་བསྟན་བཅོས་,"treatise that has incorrect meaning"; 3) ངན་གཡོའི་བསྟན…
ཕུན་ཚོགས་སྡེ་བཞི་
Transliteration: phun tshogs sde bzhi
"The four sections of complete goodness". [DGT] gives as: 1) ཆོས་ཀྱི་སྡེ་ "dharma section"; 2) ནོར་གྱི་སྡེ་ "wealth section"; 3) འདོད་པའི་སྡེ་ "desirables section"; 4) ཐར་པའི་སྡེའོ་ "emancipation section".
[DGT] explains: །དང་པོ་ནི། མངོན་མཐོ་ངེས་ལེགས་ཀྱི་རྒྱུའོ། །གཉིས་པ་ནི། མང་དུ་ཐོས་པ་བཙལ་བ་དང་ནོར་གསོག་བསྲུང་བྱེད་པའོ། །གསུམ་པ་ནི། ལྷ་མིའི་ཡུལ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའོ། །བཞི་པ་ནི། བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་པ་ལ་བཤད་དོ།།…
འཁུམ་པ་
Transliteration: 'khum pa
<verb> v.i. འཁུམས་པ་/ འཁུམ་པ་/ འཁུམ་པ་//. 1) "To shrink back", "to shrivel" meaning to withdraw and become smaller due to ཞུམ་པ་ timidity. E.g., [TC] ལུས་འཁུམ་པ། "his body shrivelling"; ངག་འཁུམ་པ། "his speech becoming small"; ཡིད་འཁུམ་པ། "his mind shrinking"; དཔའ་འཁུམས་པ། "his courage shrivelled"; འགྲན་བསྡུར་བྱེད་སྐབས་འཁུམ་ཚུལ་རྩ་བ་ནས་མ་སྟོན། "when competing, don't show any sign of shrinkin…
གནས་སྐབས་ཉེར་ལྔ་
Transliteration: gnas skabs nyer lnga
<enum> [JKE] gives as: 1) བདེ་བ་ ""; 2) སྡུག་བསྔལ་ ""; 3) གཉིས་ཀ་མིན་པ་ ""; 4) ཆུང་ངུ་ ""; 5) འབྲིང་ ""; 6) ཆེན་པོ་ ""; 7) དགེ་བ་ ""; 8) མི་དགེ་བ་ ""; 9) ལུང་མ་བསྟན་ ""; 10) ཐོས་པ་ ""; 11) བསམ་པ་ ""; 12) བསྒོམ་པ་ ""; 13) ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ ""; 14) ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བསླབ་པ་ ""; 15) ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་ ""; 16) ཕྱི་ ""; 17) ནང་ ""; 18) གཟུང་བ་ ""; 19) འཛིན་པ་ ""; 20) སྤོང་བ་ ""; 21) གཉེན་པོ་ "…
སྐྲག་པ་
Transliteration: skrag pa
I. <verb> v.i. སྐྲག་པ་/ སྐྲག་པ་/ སྐྲག་པ་//. The general intransitive verb for mind being afraid of something. Hence "to be afraid / scared / frightened". There are several verbs relating to "fear" in Tibetan and their meanings are usually not well distinguished by translators. This verb has the connotation that one is "scared" or "frightened" i.e., that there is anxiety in the mind because …
བཙའ་བ་
Transliteration: btsa' ba
I. <verb> v.t. བཙའ་བ་/ བཙའ་བ་/ བཙའ་བ་/. "To protect / guard something cherished". E.g., [TC] ཐོས་པ་བ་རྣམས་ཀྱིས་དཔེ་ཆ་མིག་ལྟར་བཙའ་བ། "those who study (listen to instructions) protect / guard texts like their eyes".
II. <verb> v.t. བཙས་པ་/ བཙའ་བ་/ བཙའ་བ་/. Meaning to keep the eyes wide open and watching and hence "to stay alert to (with the eyes)", "to watch over / for". In some contexts…
རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་
Transliteration: rang sangs rgyas kyi theg pa
<phrase> "The Pratyekabuddha Vehicle", "the vehicle of the Pratyekabuddhas, "the vehicle of the solitary realizers". Translation of the Sanskrit [NDS] "pratyekabuddhayāna". This is the ཐེག་པ་དགུ་ second of the nine vehicles or the higher of two sub-divisions of the ཐེག་པ་དམན་པ་ Lesser Vehicle q.v. which itself is the first of the ཐེག་པ་གསུམ་ three vehicles of Tibetan Buddhism.
Practitioners …
ཉེར་སྦས་
Transliteration: nyer sbas
<noun> "Upagupta". Translation of the Sanskrit "upagupta". The name of an early ཉན་ཐོས་དགྲ་བཅོམ་པ་ śhrāvaka arhat who was the fourth of the བསྟན་པའི་གཏད་རབས་བདུན་ "The seven successive trustees of the teaching" q.v.
རྩ་བའི་སྡེ་པ་བཞི་
Transliteration: rtsa ba'i sde pa bzhi
<phrase> "The four basic schools". The ཉན་ཐོས་ Śhrāvaka disciples of the Buddha divided into four basic groups after the Buddha passed away, each group representing a school of thought about the Buddha's teaching. The four schools are also called the ཉན་ཐོས་སྡེ་བཞི་ "four schools of śhrāvakas". The four schools are: 1) དགེ་འདུན་ཕལ་ཆེན་པའི་སྡེ་པ་ "Mahāsaṅghika School"; 2) གཞི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་ས…
དྷཱི་ཏི་ཀ་
Transliteration: dh'i ti ka
<noun> "Dhītika". Translation of the Sanskrit "dhītika". The name of an early ཉན་ཐོས་དགྲ་བཅོམ་པ་ śhrāvaka arhat who was the fifth of the བསྟན་པའི་གཏད་རབས་བདུན་ "The seven successive trustees of the teaching" q.v.
ཐེག་པ་གསུམ་
Transliteration: theg pa gsum
<phrase> "The three yānas" or "the three vehicles". Translation of the Sanskrit [NDS] "trīṇi yāna".
[DGT] [NDS] [KPC] give as: 1) ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ "Hearer's vehicle"; 2) རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ "Self-made buddha vehicle"; and 3) ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ "Great vehicle". However, these are the three vehicles when given in respect to the sūtra division of the great vehicle. When taken from the perspectiv…
ཤ་ནའི་གོས་ཅན་
Transliteration: sha na'i gos can
<noun> "The hemp-clothed one". Translation of the Sanskrit "śhanavastri". The name of an early ཉན་ཐོས་དགྲ་བཅོམ་པ་ śhrāvaka arhat who was the third of བསྟན་པའི་གཏད་རབས་བདུན་ "the seven successive trustees of the teaching" q.v.
ཁོ་ཐག་ཆོད་པ་
Transliteration: kho thag chod pa
<verb> v.i. see ཆོད་པ་ for tense forms. 1) "To have one's hopes dashed", "to lose hope over", "to understand that one's wishes will not be fulfilled", and hence also "to be disappointed" or "to find disappointing". Same meaning as རེ་ཐག་ཆོད་པ་ q.v. Once one has lost hope, one might also acquiesce or resign or reconcile oneself to the new situation but the verb itself means to have one's hop…
ལེགས་མཐོང་
Transliteration: legs mthong
<noun> "Sudarśhana". Translation of the Sanskrit "sudarśhana". The name of an early ཉན་ཐོས་དགྲ་བཅོམ་པ་ śhrāvaka arhat who was the seventh of བསྟན་པའི་གཏད་རབས་བདུན་ "the seven successive trustees of the teaching" q.v. He is often referred to as called ལེགས་མཐོང་ཆེན་པོ་ "Mahā Sudarśhana" or "Great Sudarśhana" q.v.
དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐེག་པ་
Transliteration: de bzhin gshegs pa'i theg pa
<phrase> "Tathāgata Vehicle". Translation of the Sanskrit "tathāgatayāna". Buddhist sūtras and tantras describe many types of vehicle. 1) Generally, this term is used to mean the vehicle that leads to being a buddha as opposed to a lesser result, such as a ཉན་ཐོས་དགྲ་བཅོམ་པ་ śhrāvaka arhat or རང་སངས་རྒྱས་དགྲ་བཅོམ་པ་ Pratekyabuddha arhat. 2) Specifically, this term is used to mean the ཐེག་པ་…
ཐེག་པ་དགུ་
Transliteration: theg pa dgu
<phrase> "The Nine Yānas", "The Nine Vehicles". The dharma system of the སྔ་དར་ first spread of Buddhism into Tibet, called རྙིང་མ་པ་ Nyingmapa, describes the whole Buddhist teaching as being made up of ཐེག་པ་དགུ་ nine vehicles. The nine vehicles of this system are: 1) ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ [Skt. śhrāvakayāna] the hearer's vehicle; 2) རང་རྒྱལ་གྱི་ཐེག་པ་ [Skt. pratyekabuddhayāna] "the individual…
སྦོམ་པོ་བརྒྱད་
Transliteration: sbom po brgyad
<enum> [JKE] gives as: 1) མཚན་ཉིད་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱག་རྒྱ་བསྟེན་པ་ ""; 2) འདུ་ཤེས་གུམ་དང་བྲལ་བའི་སྙོམས་འཇུག་ལ་གནས་པ་ ""; 3) སྣོད་མིན་པ་ལ་གསང་རྫས་སྟོན་པ་ ""; 4) ཚོགས་འཁོར་དུས་སུ་འཐབ་རྩོད་བྱས་པ་ ""; 5) དད་པས་དྲི་བ་ལ་ལན་སློག་པ་ ""; 6) ཉན་ཐོས་ནང་དུ་ཞག་བདུན་གནས་པ་ ""; 7) ཡང་དག་པ་མིན་པར་རྣལ་འབྱོར་པར་རློམས་པ་ ""; 8) དད་པ་མེད་་ལ་དམ་ཆོས་སྟོན་པ་ "".
བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལུགས་
Transliteration: bye brag tu smra ba'i lugs
<noun> "The Vaibhāṣhika system". The Vaibhāṣhika system is one of the four schools of Buddhist philosophy in the sūtra system. It is the first of the four, being regarded as the lesser of the two main philosophical schools of ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ the Śhrāvaka vehicle. Vaibhāṣhika means "those who advocate particulars" meaning "those who advocate the existence of individualized (particular) dha…
འབྱུང་བ་
Transliteration: 'byung ba
I. <verb> v.i. བྱུང་བ་/ འབྱུང་བ་/ འབྱུང་བ་//. This verb has many different usages but all with the essential meaning "to happen", "to come about", "to occur", "to take place". In some cases, "to arise" translates the meaning correctly. E.g., [TC] ཞལ་མཇལ་གྱི་གོ་སྐབས་འབྱུང་བ། "for an opportunity to meet in person to take place"; ལས་དོན་ལ་སྐུལ་ལྕག་ཐེབས་པ་དང་། བསམ་བློ་ལ་ཡར་ཐོན་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བྱུང་བ…
གྲུབ་མཐའ་བཞིའི་ལུགས་
Transliteration: grub mtha' bzhi'i lugs
<phrase> "The four systems of tenets" meaning the four main schools of philosophical tenet that arose in Indian Buddhism following the Buddha's parinirvāṇa. The names of the schools are: 1) བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་ "Vaibhāṣhika"; 2) མདོ་སྡེ་ "Sautrāntika"; 3) སེམས་ཙམ་ "Cittamatra"; 4) དབུ་མ་ "Madhyamaka". The third school is also sometimes known as རྣམ་ཤེས་སུ་སྨྲ་བ་ Vijñānavāda. The names of the foll…
