THE ILLUMINATOR

Tibetan-English
Encyclopaedic Dictionary

Results pages 224 of 271:

མི་ཤེས་པ་
Transliteration: mi shes pa
I. <verb> negative of the verb ཤེས་པ་ q.v.
II. <phrase> "Not knowing". This term is quite different from མ་རིག་པ་ the fundamental ignorance that drives cyclic existence. It means simply "not knowing" about something or not knowing how to do something. E.g., i) it is one of ལྟུང་བ་འབྱུང་བའི་སྒོ་བཞི་ the four doorways through which vows are broken; in this context it simply means that on…
ཐེར་ཟུག་པ་
Transliteration: ther zug pa
<adj><noun> Translation of the Sanskrit "śhāśhvata. Acc. [ULS] this term was revised during the སྐད་གསར་བཅད་ language revisions and meant, when written in new signs, འགྱུར་མེད་ q.v. The meaning is "enduring", "lasting", "perpetual"; that which stays as it is in perpetuita. Note that this is similar to but not the same as "unchanging", e.g. the phrasing ཐེར་ཟུག་མི་འགྱུར་བ་ "perpetual a…
སྐད་གཉིས་པ་
Transliteration: skad gnyis pa
<noun> [Mngon] lit. "the one with two voices". 1) An epithet of the bird "Parrot". 2) An epithet meaning a person who is fully conversant with two languages, i.e., a translator. Often used in classical literature as an alternative and honorific way of referring to a ལོ་ཙྪཱ་བ་ lotsawa q.v. Note that the bird parrot is the emblem of a translator in the classical Indian and Tibetan cultures.
སོ་ཐམ་ཐམ་པ་
Transliteration: so tham tham pa
<noun> "Gritted Teeth". Translation of the Sanskrit [NDS] "aṭaṭaḥ". The name of the third of the གྲང་བའི་དམྱལ་བ་བརྒྱད་ eight cold hells. It is so cold in this hell that the hell-beings shiver with the cold, gritting or clenching (same meaning) their teeth together in an attempt to withstand the cold. This does not only mean "teeth chattering" but the whole range of expression that happens i…
དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ངེས་པར་བསྟན་པའི་མདོ་
Transliteration: de bzhin gshegs pa'i snying rje chen po nges par bstan pa'i mdo
<phrase> "The Sūtra Definitively Teaching the Tathāgata's Great Compassion". The name of a sūtra from the Mahāyāna sūtra section. The full name in Sanskrit is "ārya tathāgata mahākaruṇā nirdeśha sūtra" and in Tibetan འཕགས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ངེས་པར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་. This is a sūtra of the Third Turning of the wheel of Dharma. The first chapter is entitled …
ས་
Transliteration: sa
I. <consonant letter> The twenty-eighth of the གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་ thirty consonants of the Tibetan language with pronunciation similar to "s". 1) The enunciation of the consonant is defined as having: སྐྱེ་གནས་ place of production = the teeth; བྱེད་པ་ producer = the tip of the tongue; ནང་གི་རྩོལ་བ་ inner effort = opened larynx; and ཕྱིའི་རྩོལ་བ་ outer effort = warm aspirated and un-sounded. 2…
དྲི་བཞི་
Transliteration: dri bzhi
<phrase> "The four smells". Translation of the Sanskrit [NDS] "catvare gandhaḥ". These are the four types of དྲི་ smell that the nose can experience according to Abhidharmakoṣha. In that text, the four smells are intended as a thorough breakdown of the contents of smell as the ཡུལ་དྲི་ object of སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ the nose consciousness. Acc. [NDS] they are: 1) དྲི་ཞིམ་པ་ "fragrant"; 2) དྲི…
སྤུ་རེ་རེ་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་འཁྱིལ་བའི་མཚན་བཟང་
Transliteration: spu re re nas g-yas phyogs su 'khyil ba'i mtshan bzang
"The excellent mark of each hair coiling to the right". One of the སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་བཟང་པོ་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་ thirty-two marks of a great being. See སྤུ་རེ་རེ་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་འཁྱིལ་བ་.
བསམ་གཏན་ས་དགུ་
Transliteration: bsam gtan sa dgu
<enum> "The nine levels of dhyāna". [DGT] gives as: 1) བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་མི་ལྕོགས་མེད་པ་; 2) བསམ་གཏན་དང་པོའི་དངོས་གཞི་ཙམ་པོ་བ་; 3) དེའི་ཁྱད་པར་ཅན་; 4) 5) བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ཉེར་བསྡོགས་དང་དངོས་གཞི་གཉིས་; 6) 7) བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ཉེར་བསྡོགས་དང་དངོས་གཞི་གཉིས་; 8) 9) བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ཉེར་བསྡོགས་དང་དངོས་གཞི་གཉིས་.
སེམས་བྱུང་ལྔ་བཅུ་ང་གཅིག་
Transliteration: sems byung lnga bcu nga gcig
<noun> "Fifty-one Mental Events". The Buddha elucidated many kinds of སེམས་བྱུང་ mental events. The ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ Abhidharmasamuccaya lists them as a group of fifty-one which are arranged in six categories. The fifty-one mental events are divided into six categories: ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ལྔ་ "the five omnipresent mental events"; ཡུལ་ངེས་བྱེད་ལྔ་ "the five object-determining factors"; ར…
སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་
Transliteration: skyes bu chen po'i dpe byad bzang po brgyad cu
"The eighty excellent signs of a great being". This refers to the eighty དཔེ་བྱད་ illustrative marks on the body of a མཆོག་གི་སྤྲུལ་སྐུ་ supreme nirmāṇakāya buddha. These marks are minor compared to the སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་བཟང་པོ་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་ thirty-two excellent marks of a great being. Thus the term is often translated as "the eighty minor..." in contrast to the "thirty-two major marks". No…
དགྱེས་པ་རྡོ་རྗེའི་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་ཡན་ལག་དྲུག་
Transliteration: dgyes pa rdo rje'i sgrub thabs kyi yan lag drug
<phrase> "The six branches of the Hevajra sadhana". There are five branches for each of the five buddhas and one for Vajrasattva. [DGT] gives as: 1) གཞལ་ཡས་ཁང་བསྐྱེད་པ་རྣམ་སྣང་གི་ཡན་ལག་ "generation of celestial abode in connection with Vairochana"; 2) དབང་བསྐུར་བ་མི་བསྐྱོད་པའི་ཡན་ལག་ "bestowing initiation in connection with Akṣhobhya"; 3) བདུད་རྩི་མྱང་བ་འོད་དཔག་མེད་པའི་ཡན་ལག་ "experiencing …
རྩེ་མོའི་ཕྱིར་མི་སྡོག་པའི་རྟགས་དྲུག་
Transliteration: rtse mo'i phyir mi sdog pa'i rtags drug
<enum> "The six signs of (attaining the position of) non-reversal from the peak". [JKE] gives as: 1) ལུས་ལ་སྲིན་བུའི་རིགས་མི་འབྱུང་བ་ ""; 2) སེམས་ལ་གྱ་གྱུ་མེད་པ་ ""; 3) སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་བཅུ་གཉིས་བསྟེན་པ་ ""; 4) སེར་སྣ་དང་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོགས་མེད་པ་ ""; 5) ཆོས་ཉིད་དང་མི་འགལ་པར་ཤེར་ཕྱིན་དང་ལྡན་པར་འགྲོ་བ་ ""; 6) གཞན་དོན་དུ་དམྱལ་བར་འགྲོ་འདོད་པ་ "". See also སྦྱོར་ལམ་དྲོད་ཕྱིར་མི་ལྡོག་བའི་རྟགས…
ཐིམ་རིམ་
Transliteration: thim rim
<phrase>
I. "Subsidence phases / stages". The technical name for the process of re-absorbtion of the elements and winds and consciousness that beings experience at the time of death. Often called "the stages of dissolution", although it is not a dissolution but a subsiding of these things back again into the basis from which they came, luminosity.
The entire death process occurs in གནས་སྐབས་བ…
འཕྱིད་པ་
Transliteration: 'phyid pa
<verb> v.i. ཕྱིད་པ་/ འཕྱིད་པ་/ འཕྱིད་པ་//. Also see v.i. འབྱིད་པ་. 1) For parts of the body such as the eyes, arms, legs, etc. to be bothered or distressed. There are different verbs in English depending on the type of distress and the limb or part of the body that is distressed. E.g., [TC] ཀོ་ལྷམ་རྩུབ་མོས་རྐང་པ་ཕྱིད་པ། "the coarse leather boots made his feet hurt"; གངས་ཀྱིས་མིག་འཕྱིད་ཡོང་།…
བསྡུ་ལྡང་
Transliteration: bsdu ldang
<phrase> "Gathering and arising" or "condensing and re-emergence". In the practice of the visualisation of a deity, after the recitation is complete, the deity is gathered down step by step and finally sinks back into emptiness. After meditation on that, the deity re-emerges / re-arises from the emptiness. Although the deity does finally sink back into emptiness after the gathering, the ter…
ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་བཅུ་གསུམ་
Transliteration: ldan min 'du byed bcu gsum
<phrase> "The thirteen non-associated formatives". One style of enumeration of the ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་ "non-associated formatives" gives them as thirteen which is the same as ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་བཅུ་བཞི་ "the fourteen non-associated formatives" except that the two different kinds of སྙོམས་འཇུག་ equilibrium listed under the grouping of fourteen is just condensed into one. Another style gives them…
ཐོས་པ་
Transliteration: thos pa
I. <verb> v.i. ཐོས་པ་/ ཐོས་པ་/ ཐོས་པ་//. "To hear" i.e., to hear with the ears but having the meaning that one hears and གོ་བ་ knows. E.g., [TC] གློ་བུར་འབྲུག་སྒྲ་ཐོས་ནས་ཞེད་སྣང་དབང་མེད་དུ་སྐྱེས། "hearing the sudden sound of thunder, fear came without choice"; ཐན་བརྡ་ཐོས་ཏེ་སེམས་མི་དགའ་བ། "hearing an inauspicious sound, mind was unhappy"; རྒྱལ་ཞེས་ཐོས་ཀྱང་མ་ཁེངས། ཕམ་ཞེས་ཐོས་ཀྱང་མ་ཞུམ། "even…
རིན་ཆེན་ཟླ་བས་ཞུས་པ་
Transliteration: rin chen zla bas zhus pa
<noun> "The (Sūtra) Petitioned by Ratnachandra". A Mahāyāna sūtra translated by the Indian Preceptor བིཤུདྡྷ་སིངྷ་ Viśhuddha siṃha and the Tibetan Lotsāwa དགེ་སློང་དཔལ་ Bhikṣhu Pal. Revised and finalized by the Indian Paṇḍit བིདྱཱ་ཀ་ར་སིངྷ་ Vidyākara siṃha and the Tibetan Lotsāwa བནྡེ་དེ་བ་ཙནྡྲ་ Bande Devachandra.
བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་
Transliteration: byang chub lam rim chen mo
<noun> "The Great Stages of the Path to Enlightenment". The name of a text composed by ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ་ Je Tsongkhapa. It is the most extensive text on the stages of the path to enlightenment ever written and the largest of the several stages of the path texts written by him, so is also entitled by མཉམ་མེད་ཙོང་ཁ་པས་མཛད་པའི་བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེ་བ་ "The Greater of the Stages of the Path t…
ས་བཅུ་
Transliteration: sa bcu
<enum> "The ten stages / grounds", "the ten bhūmis". Translation of the Sanskrit [NDS] "daśha bhūmi".
I. In reference to ཐེག་ཆེན་གྱི་ས་བཅུ་ "the ten bhūmis of the Mahāyāna" q.v.
II. In reference to ten levels enumerated in the special explanations of the system of ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ Anuyoga. They are: 1) འགྱུར་བ་མ་ངེས་པའི་ས་ "level of indefinite transformation"; 2) བརྟེན་པ་གཞིའི་ས་ "level which is a …
ཞིང་བཅུ་ཚང་བའི་བསྟན་དགྲ་
Transliteration: zhing bcu tshang ba'i bstan dgra
<phrase> "An enemy (of the doctrine) showing all ten grounds". These are either 1) actual beings or 2) ritually-speaking, the དགྲ་བགེགས་ enemies and obstructors who, because of having all བསྒྲལ་བའི་ཞིང་བཅུ་ the ten major defects that are grounds for liberation are བསྒྲལ་བ་ liberated either in fact or ritually. Actual liberation is not heard of these days but there are stories of earlier mah…
གཏེར་དགུ་
Transliteration: gter dgu
<phrase> "The nine oceans". Here གཏེར་ means ཆུ་གཏེར་ "ocean". [DGT] gives as: 1) པདྨ་ཅན་ "With Padma"; 2) དུང་ཅན་ "With Conch"; 3) པདྨ་ཆེན་པོ་ཅན་ "With Great Padma"; 4) ཆུ་སྲིན་ཅན་ "With Makara"; 5) རུས་སྦལ་ཅན་ "With tortoise"; 6) རྔ་ཡབ་ཅན་ "With Cāmara; 7) དགའ་བ་ཅན་ "With Joy"; 8) སྔོན་པོ་སྦྱིན་བྱེད་ "Blue Brahma".