བུམ་དབང་བཅུ་གཅིག་
Transliteration: bum dbang bcu gcig
<enum> "The eleven vase empowerments". [DGT] [JKE] give as: 1) ཆུ་ "water"; 2) ཅོད་པན་ "chevron"; 3) རྡོ་རྗེ་ "vajra"; 4) དྲིལ་བུ་ "ghanta"; 5) མིང་དབང་སྟེ་སློབ་མའི་དབང་ལྔ་ "name empowerment i.e., the five senses of the disciples"; 6) རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་དབང་ "vajrāchārya empowerment"; 7) སྔགས་ཀྱི་དབང་ "mantra empowerment"; 8) ལུང་བསྟན་དང་དབུགས་དབྱུང་གཉིས་གཅིག་ཏུ་མཛད་པའི་དབང་ "the empower…
མཐོང་སྤང་བཏགས་འཛིན་རྟོག་པ་དགུ་
Transliteration: mthong spang btags 'dzin rtog pa dgu
<enum> [JKE] gives as: 1) འབྲས་བུ་དོན་དུ་གཉེར་བྱ་མི་ཐོབ་པ་ལ་དམིགས་པ་ ""; 2) ལམ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཞེན་པ་ལ་དམིགས་པ་ ""; 3) འགག་སྒྲུབ་བདེན་པར་འཛིན་པ་ལ་དམིགས་པ་ ""; 4) ཆོས་ལྡན་མི་ལྡན་བདེན་པར་འཛིན་པ་ལ་དམིགས་པ་ ""; 5) གནས་ལུགས་ཀྱི་དོན་བདེན་པར་འཛིན་པ་ལ་དམིགས་པ་ ""; 6) ཐེག་ཆེན་གྱི་ལམ་དང་འགལ་བ་དམན་པའི་རིགས་ཉམས་པ་ལ་དམིགས་པ་ ""; 7) འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་དོན་གཉེར་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ ""; 8) རྣམ་མཁྱེན་གྱི་རྒྱུ…
བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆོས་
Transliteration: byang chub kyi phyogs chos
<phrase> "Dharmas of the enlightenment side". This is a standard phrase of the Great Vehicle. Usually in reference to the བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ "thirty-seven dharmas of the enlightenment side". E.g., [HUC] བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆོས་རྣམས་ལས་མི་ཉམས། ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་ཏེ། ཚེ་འདི་ལ་ཡང་ལས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མ་མཆིས་ཤིང་ཚེ་གཞན་དུ་ཡང་བྱེ་བྲག་ཏུ་མཆི་བར་འགྱུར་བ་ "How will (a bodhisatva householder s…
སྒྲ་རྣམ་པ་ཉེར་བརྒྱད་
Transliteration: sgra rnam pa nyer brgyad
<phrase> "The twenty-eight kind of sounds". Translation of the Sanskrit "aṣhṭāviṃśhātividham śhabdaḥ". This is a listing of what the ear can hear according to Abhidharma literature. The list of twenty-eight types of sounds is intended as a thorough breakdown of the contents of ཡུལ་སྒྲ་ sound as the object of རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ the ear consciousness.
[NDS] gives as: 1-7) སྐྱེས་བུའི་ངག་ཏུ་གྱ…
ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་
Transliteration: yongs su sbyong ba
I. <verb> See v.t. སྦྱོང་བ་ for tense forms. Note that the term སྦྱོང་བ་ can have two distinct meanings and accordingly this phrase also can have two distinct meanings. 1) "To entirely purify". 2) "To entirely train".
In the vocabulary of the Great Vehicle, one of the tasks of a bodhisatva is "to entirely purify a buddha-field" for the sake of the disciples to be of that bodhisatva and also …
སེམས་གནས་རིམ་པ་དགུ་
Transliteration: sems gnas rim pa dgu
<phrase> "The nine stages of mind-abiding". The development of ཞི་གནས་ calm-abiding is done by passing through nine, successive stages in which the mind is trained to abide increasingly stably and one-pointedly. The names of the stages are: 1) སེམས་འཇོག་པ་ "mental placement"; 2) རྒྱུན་དུ་འཇོག་པ་ "continuous placement"; 3) བསླན་ཏེ་འཇོག་པ་ "re-placement"; 4) ཉེ་བར་འཇོག་པ་ "close placement"; 5…
མཐའ་ཁེབས་པ་
Transliteration: mtha' khebs pa
I. <verb> v.i. see ཁེབས་པ་ for tense forms. To put a limit around something so that it has to stay within those limits. "To constrain to", "to restrict to", "to set a limit on", and like the [coll] English, "to put a lid on" something so that it is now restricted to a desired situation. E.g., in [GSB] ལྟ་བའི་གོ་ཆ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡུལ་དུ་ཤེས་ནས་མཐའ་ཁེགས་ཏེ། དཔེར་ན་བྱ་ཐག་པས་བཏགས་པ་དང་འད…
ཐོག་བབས་
Transliteration: thog babs
<noun> related to ཐོག་ཏུ་འབབ་པ་ q.v. 1) In general, meaning "a lightning strike". In some contexts "thunderbolt" will be better e.g., ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཐོག་བབས་ "Mahāmudrā, the thunderbolt", the name of a particular transmission of the Mahāmudrā teaching from India, in which Mahāmudrā is likened to a thunderbolt. 2) In general, meaning for something to happen all of a sudden, for something to …
གནས་གཙང་མའི་ས་ལྔ་
Transliteration: gnas gtsang ma'i sa lnga
<phrase> "Five bhūmis of the pure abodes". The གནས་གཙང་མ་ "pure abodes" or གཙང་རིས་ལྷ་གནས་ "pure level heavens" (q.v.) are a realm outside cyclic existence but are figuratively placed as the highest level of the གཟུགས་ཁམས་ form realm. They are placed inside and at the top of བསམ་གཏན་བཞི་པ་ the fourth level of concentration, situated above the various saṃsāric levels of the fourth level of c…
མངོན་པ་སྡེ་བདུན་
Transliteration: mngon pa sde bdun
"The Seven Sections of Abhidharma". The entire Abhidharma teachings of the Buddha were organized into seven major sūtras. [DGT] gives: "As was stated there, 1) the ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་ entrance to wisdom was done by ཀ་ཏྱཱའི་བུ་ Katyāputra; 2) the རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ chapter was done by དབྱིག་བཤེས་ Vasumitra"; 3) རྣམ་ཤེས་ཚོགས་ the groups of consciousness was done by ལྷ་སྐྱིད་; 4) the ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ dharmaska…
འཕྲོ་བ་
Transliteration: 'phro ba
<verb> v.i. འཕྲོས་པ་/ འཕྲོ་བ་/ འཕྲོ་བ་//. Transitive form is སྤྲོ་བ་ q.v. 1) For something such as light "to be created and to radiate out". Hence "to radiate" and also "to proceed from", "to emanate", "to be given off", "to be emitted". E.g., [TC] ཉི་མ་ནས་ཚ་ཟེར་ཆེམ་ཆེམ་དུ་འཕྲོས་པ། "waves of heat radiated from the sun"; བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་འོད་ཟེར་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་འཕྲོས། "the light rays of peace and …
གུང་འགྲིག་པ་
Transliteration: gung 'grig pa
<verb> v.i. see འགྲིག་པ་ for tense forms. "To match", "to co-incide", "to compare" (intransitive). To compare with in the sense that something matches something else, i.e., the two things compare. In this usage, གུང་ has the meaning of དཀྱིལ་མ་ i.e., the very centre point. When two things are compared (v.t. གུང་སྒྲིག་པ་) to see whether they match, if the two things co-incide, i.e., the exac…
སྒྲིལ་བ་
Transliteration: sgril ba
<verb> v.t. བསྒྲིལ་བ་/ སྒྲིལ་བ་/ བསྒྲིལ་བ་/ སྒྲིལ་/. Intransitive form is འགྲིལ་བ་ q.v. Etymologically related to འདྲིལ་བ་ q.v. The basic meaning is for things "to be rolled up / rolled together". 1) To bring several things together by winding them together, hence "to twist together", "to roll up", etc. E.g., [TC] ཐག་པ་ཉིས་སྒྲིལ་དང་སུམ་སྒྲིལ་བྱས་པ། "two or three ropes twisted into one". 2) …
མ་ནིང་ཡི་གེ་
Transliteration: ma ning yi ge
<phrase> "Neutral letters". Grammar term. Letters of neutral gender are defined in ལུང་སྟོན་པ་རྟགས་ཀྱི་འཇུག་པ་ Application of Gender Signs q.v. for a summary of the text. See also ཕོ་ཡིག་ male letters; མོ་ཡིག་ female letters; ཤིན་ཏུ་མོ་ཡིག་ extremely female letters; and མོ་གཤམ་ཡི་གེ་ barren letters.
The Application of Gender Signs creates a set of gender categories for each of three types of…
མངོན་དུ་གྱུར་པ་
Transliteration: mngon du gyur pa
I. <verb> past of མངོན་དུ་འགྱུར་བ་ meaning "has become manifest", "has been manifested".
II. <adj>phrase> Lit. "become manifest"; something which has become and so is now "evident" or "manifest" or "present in fact". Translation of the Sanskrit [NDS] "abhimukhi". It is the opp. of ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་. 1) "Manifest" objects or phenomenon as the first division of གཞལ་བྱའི་གནས་གསུམ་ the th…
གཟུགས་ཁམས་བཅུ་དྲུག་
Transliteration: gzugs khams bcu drug
<phrase> "The sixteen (abodes of the gods) of the form realm". The abhidharma tradition lists seventeen types of abodes in the Form realm; see གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་གནས་རིགས་བཅུ་བདུན་. The Kālachakra tantra lists only sixteen as follows, in order from lowest to highest:
The three connected with the throat of Mt Meru:
The four connected with the chin…
སྙིལ་བ་
Transliteration: snyil ba
<verb> v.t. བསྙིལ་བ་/ སྙིལ་བ་/ བསྙིལ་བ་/ སྙིལ་/.
I. Intransitive form is ཉིལ་བ་ q.v. To break down into small pieces or grains, e.g., "to crumble", "to pulverize", "to powder", etc. E.g., [TC] རི་བོ་བསྙིལ་ཏེ་ཐང་དུ་བསྒྱུར། "eroded mountains become the plains"; ལྕགས་རི་བསྙིལ་བ། "the iron mountain was crumbled"; ཕྱེ་མར་སྙིལ་བ། "to crush to powder" or "to powder" or "to pulverize".
II. Acc. [ULS]…
འཕྱན་པ་
Transliteration: 'phyan pa
I. <verb> v.i. འཕྱན་པ་/ འཕྱན་པ་/ འཕྱན་པ་/ འཕྱོན་/. Acc. [ULS] and [LGK] this term was revised during the སྐད་གསར་བཅད་ language revisions and meant, when written in new signs, འཁྱམ་པ་ "to roam about". The [DCM] explains a little more clearly that it does not only mean འཁྱམ་པ་ but དབང་མེད་དུ་འཁྱམ་པ་ "to wander helplessly or choicelessly". E.g., [TC] ཟ་ཟིའི་འཁོར་ལོར་འཕྱན་བཞིན་དུ་ཡོད། "I am goi…
དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་
Transliteration: dge ba'i rtsa ba gsum
<phrase> "The three roots of virtue". Translation of the Sanskrit [NDS] "trīṇi kuśhalamūla".
I. In the Lesser Vehicle, the Buddha taught that these three were the fundamental roots of all virtue. For their opp. see མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་ "the three roots of non-virtue". [DGT] [NDS] give: 1) འདོད་ཆགས་མེད་པ་ "non-passion"; 2) ཞེ་སྡང་མེད་པ་ "non-aggression"; and 3) གཏི་མུག་མེད་པ་ "non-delusion".…
