THE ILLUMINATOR

Tibetan-English
Encyclopaedic Dictionary

Results pages 9 of 13:

ལས་གསུམ་
Transliteration: las gsum
<enum> "The three karmas".
I. The three types of འཕེན་བྱེད་ཀྱི་ལས་ "propulsive karma" are [DGT]: 1) བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་ "meritorious karma"; 2) བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་ "non-meritorious karma"; and 3) མི་གཡོ་བའི་ལས་ "unwavering karma".
II. The three types of karma in terms of the result that it will give [JKE]: 1) བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་ "karma that will be experienced as pleasant"; 2) སྡུག་བསྔལ་…
ཡོན་ཚད་
Transliteration: yon tshad
<noun> 1) "Abilities", "talents", "qualities". The amount of learning, ability, talent, skill that someone has. E.g., [TC] ཡོན་ཚད་ལ་བལྟས་ནས་ལས་ཀ་སྤྲོད་པ་ "examining someone's abilities and giving them work accordingly. 2) "Remuneration", "recompense". The amount of salary or other recompense that someone is given for their work.
མངོན་པར་འབྱུང་བ་
Transliteration: mngon par 'byung ba
<verb> See v.i. འབྱུང་བ་ for tense forms. Translation of the Sanskrit "avirbhāvaḥ".
1) "To appear" in the sense "to come out from something and so become visible".
2) "Going forth", "coming forth". A specific usage of that occurs in Buddhist vocabulary where the term is used to refer to a person who has ཁྱིམ་པ་ལ་གནས་པ་ལས་མངོན་པར་འབྱུང་བ་ "come forth from the life of a householder in a househo…
ཉེ་བར་བརྗོད་པ་
Transliteration: nye bar brjod pa
<verb> v.i. see བརྗོད་པ་ for tense forms. "To aptly express". E.g., [DHT] འཁོར་འདས་ཀྱི་ཆོས་མ་ལུས་པ་དེའི་དབྱིངས་ལས་འབྱུང་བས་ན་མཛོད་ཁང་གི་སྒྲས་ཉེ་བར་བརྗོད་པ་ཉིད་དོ།" The dharmas of samsara and nirvana without exception arise from that dhātu hence it is aptly referred to with the term 'warehouse' or 'storehouse'".
ལས་
Transliteration: las
I. <noun> Translation of the Sanskrit "karma" which is derived from the Sanskrit verb "kṛt" "to do" and meaning "having the nature of doing", "involvement with action".
1) This is an exceptionally important term in Buddhism. The Buddha used it to explain how an afflicted mind produces further experiences of deluded existence again in the future. Roughly speaking it is defined as the སེམས་པ་ …
འདོད་པ་
Transliteration: 'dod pa
I. <verb> v.i. འདོད་པ་/ འདོད་པ་/ འདོད་པ་//. 1) "To want" or "to desire". Also e.g., "that's what I wish". E.g., [TC] ཆང་འཐུང་འདོད་པ། "wanting to drink beer"; རྩེད་མོ་རྩེ་འདོད་པ། "wanting to play games"; རང་བདེ་བར་འདོད་པ་ལ་དཔགས་པས་གཞན་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་ཤེས་པ། "when one's own wishes for happiness is assessed, one knows that others do not want unsatisfactoriness". 2) In logic, "to maintain" …
བརྟ་བ་
Transliteration: brta ba
<verb> v.i. བརྟས་པ་/ བརྟ་བ་/ བརྟ་བ་//. 1) Acc. [LGK] this term was revised during the སྐད་གསར་བཅད་ language revisions and meant, when written in new signs, རྒྱས་པར་བྱ་བ་ "to grow or increase in amount or size". E.g., [TYL] ཇི་ཙམ་གོམས་པ་བརྟས་པ་ལས་འོད་སྡང་རྒྱ་ཆེར་འཕེལ། "to the extent that familiarization grows, so the light appearances increase in magnitude." E.g., [TC] ལུས་སྟོབས་བརྟས་པ། "the…
གསོག་པ་
Transliteration: gsog pa
I. <verb> v.t. བསགས་པ་/ གསོག་པ་/ བསག་པ་/ སོག་/. Intransitive form is སོགས་པ་ q.v. "To accumulate" or "to amass" meaning to "round up" a particular thing that can be accumulated so that it is accumulated. Note that in Tibetan ཟླུམ་པ་ is sometimes used as an alternative to it, giving the explicit sense of "round up". E.g., [TC] ཚོགས་གཉིས་བསགས་ཏེ་རྫོགས་སངས་རྒྱས། "the two accumulations having b…
འབོགས་པ་
Transliteration: 'bogs pa
I. <verb> Past of v.t. form I འབོག་པ་ q.v.
II. <verb> v.t. ཕོག་པ་/ འབོགས་པ་/ དབོག་པ་/ ཕོག་/. Intransitive form is ཕོག་པ་ q.v. and related is འབོག་པ་ form II q.v. The basic meaning is that someone gives something that they have to another person but the particular connotation is that is passed from one to the other. The Tibetan has the sense that it is sent from one so that it strikes a…
བསླབ་པ་
Transliteration: bslab pa
I. <verb> Future of v.t. སློབ་པ་ q.v.
II. <noun> "Main training" meaning a main course of training that has to be undertaken to accomplish any given discipline. Translation of the Sanskrit "śhikṣhā". E.g., the Buddha described the whole path that he was teaching as comprised of three "main trainings". Although this is often translated with just the word training, it carries the full we…
མཐོང་སྤང་འཇུག་པ་གཟུང་རྟོག་དགུ་
Transliteration: mthong spang 'jug pa gzung rtog dgu
<enum> [JKE] gives as: 1) ཐེག་ཆེན་ལམ་འབྲས་སྤྱི་ལ་དམིགས་པ་ ""; 2) ཐེག་ཆེན་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་ལ་དམིགས་པ་ ""; 3) ཐེག་ཆེན་ལམ་གྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སེལ་བའི་ནུས་པ་ལ་དམིགས་པ་ ""; 4) གཞན་དོན་བྱེད་པ་པོའི་ནུས་པ་ལ་དམིགས་པ་ ""; 5) གཞན་དོན་བྱེ་བའི་འབྲས་བུ་ལ་དམིགས་པ་ ""; 6) ཐེག་ཆེན་གྱི་རིགས་པ་དམིགས་པ་ ""; 7) ཐེག་ཆེན་ལམ་གྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པ་ ""; 8) ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་རང་དོན་ལ་དམིགས་པ་ ""; 9) གཞན་དོན་བྱ་བའི་ལས་ལ་དམིགས་པ་ "…
སྲུང་བ་
Transliteration: srung ba
I. <verb> v.t. བསྲུངས་པ་/ སྲུང་བ་/ བསྲུང་བ་/ སྲུངས་/. 1) "To guard" in order to protect. Hence "to guard", "to protect", and also "to defend". E.g., [TC] འགོག་སྲུང་། "defend (against enemies) and guard (one's own place)"; གསང་སྲུང་། "guard the secret"; ལུས་སྲུང་། "guard the body"; ཚེ་སྲུང་། "guard the life"; བདེ་ཐང་སྲུང་བ། "to guard one's health / well-being"; བདེ་འཇགས་སྲུང་བ། "to protect t…
ཟླ་བ་གྲགས་པའི་སྒྲོན་གསལ་ལས་གསུངས་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་རྩིས་མགོ་ལྔ་
Transliteration: zla ba grags pa'i sgron gsal las gsungs pa'i bstan bcos kyi rtsis mgo lnga
<noun> "The five items to be incorporated at the beginning of a śhāstra as stated in Chandrakīrti's Clear Lamp". [DGT] gives as: 1) རྩོམ་པ་པོ་གང་གིས་མཛད་པ་ "The person who composed it"; 2) ཁུངས་གང་ལས་བཏུས་པ་ "the sources from which it was gathered"; 3) ཕྱོགས་གང་དུ་གཏོགས་པ་ "what areas it incorporates"; 4) དགོས་ཆེད་གང་ཡིན་པ་ "what it is being written on account of"; 5) དབུ་ཞབས་ཀྱི་དོན་ "homa…
བྱ་ལས་
Transliteration: bya las
<noun> "Function", "job", what something does, its "operation". In other words, the "operation" or "function" of something. (Note that this term is not the same as བྱེད་ལས་; བྱ་ལས་ refers to what something will do to its object in general whereas བྱེད་ལས་ is grammatically defined as the particular action that happens at the time when a transitive subject does something to its object.)
In the…
ཨ་འཐས་
Transliteration: aa 'thas
<noun> "Deep solidification", "utter concretization". The term in Tibetan is very pejorative and carries the full meaning of "the utter concretization of experience which has come about due to the deep stupidity of མ་རིག་པ་ ignorance which turns empty actuality into an utterly solid existence". E.g., [DDT] །དེ་ཡང་ཤེས་བྱ་ནི་ཤེས་བྱེད་ཀྱི་བློ་ཁོ་ནས་བཏགས་པ་ལས། ཨ་འཐས་པའི་དབང་གིས་བདེན་པར་སྣང་བ་ཙམ…
ཀུན་འབྱུང་བདེན་པའི་རྣམ་པ་བཞི་
Transliteration: kun 'byung bden pa'i rnam pa bzhi
<enum> "The four aspects of the truth of source". Translation of the Sanskrit "samudayasatye catvāra ākārāḥ". These are the four aspects of the second Noble Truth, ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ་ "the truth of source". Acc. [NDS] they are: 1) རྒྱུ་ "cause"; 2) ཀུན་འབྱུང་བ་ "origination"; 3) རབ་སྐྱེ་ "highest production"; 4) རྐྱེན་ "condition".
These four names came about because the Buddha, when explainin…
ཞེས་གསུངས་པས་སོ།
Transliteration: zhes gsungs pas
<verb> "Says / said it with this". This is not the same as ཞེས་གསུངས་སོ། q.v. This phrase is found at the end of a quotation which has been quoted in order to prove or make a point. It would usually be moved to the beginning of the quotation in English where the text will indicate who or what made the statement. E.g., ཀུན་བྱེད་ལས། ངེས་པ་ཐོབ་པའི་ཐེག་པ་དྲུག །རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གོལ་སར་བསྟན། །ཞེས…
གཟོབ་པ་
Transliteration: gzob pa
<verb> v.t. གཟབས་པ་/ གཟོབ་པ་/ གཟབ་པ་/ གཟོབས་/. Similar but not the same as གཟབ་པ་ q.v. To make the mind watchful and cautious. "To be circumspect", "to proceed cautiously", "to approach with care", "to watch out for". Hence also "to be careful". E.g., [TC] བརྟགས་ཏེ་གཟབ་པ། "will look and be careful"; ལས་སྟབས་གཟོབ་པར་བྱེད་པ། "to work carefully"; རིག་པ་གཟོབ་གཟོབ་པ། "awareness that is full of c…
བཞེད་པ་
Transliteration: bzhed pa
I. <verb> v.t. བཞེད་པ་/ བཞེད་པ་/ བཞེད་པ་/ བཞེད་/. 1) [TC] gives that this is the [Hon] of ཁས་ལེན་པ་ q.v. but that is not quite how it is used; it is used as the [Hon] of འདོད་པ་ in the sense of "to accept" a certain position. It has the sense of འདོད་ཚུལ་ what someone thinks is correct and hence what they accept as being so. This term is used both in a general secular sense e.g., གང་ཞུས་དེ་…
དབུགས་དབྱུང་བ་
Transliteration: dbugs dbyung ba
I. <verb> v.t. see དབྱུང་བ་ for tense forms. Having the same meanings as དབུགས་འབྱིན་པ་ q.v. though it is not usually used for the specific meaning of reviving arhats. E.g., དབུགས་དབྱུང་རྔུབ་པ་ "to exhale and inhale" breaths. E.g., [BKM] ཚད་མེད་ཐུགས་རྗེའི་སྐྱབས་་་བདག་དང་མཁའ་མཉམ་འགྲོ་བ་་་འཇིགས་པ་ཀུན་ལས་དབུགས་འབྱུང་བསམ༔ "think that the refuge, which has immeasurable compassionate activity, ha…
འབད་པ་
Transliteration: 'bad pa
I. <verb> v.t. འབད་པ་/ འབད་པ་/ འབད་པ་/ འབོད་/. "To exert" oneself, "to put out effort", "to make an effort", "to strive at". Note that this is different from འགྲུས་པ་ q.v. This term lit. means to make an effort, to put the effort required into something where འགྲུས་པ་ and words derived from it mean to persevere at, be industrious, diligent at. E.g., [TC] སློབ་གསོའི་ལས་དོན་ལ་འབད་པ། "he exert…
ཧ་
Transliteration: ha
I. <consonant letter> The twenty-ninth of the གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་ thirty consonants of the Tibetan language with pronunciation similar to "ha". 1) The enunciation of the consonant is defined as having: སྐྱེ་གནས་ place of production = the throat; བྱེད་པ་ producer = the throat; ནང་གི་རྩོལ་བ་ inner effort = opened larynx; and ཕྱིའི་རྩོལ་བ་ outer effort = warm aspirated and sounded. 2) When used a…
མདོ་སྡེ་ལུང་སྡེ་བཞི་
Transliteration: mdo sde lung sde bzhi
<phrase> The "four sections of the agamas of Sūtra". The Agama section is one of གསུང་རབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ "the twelve branches of the excellent speech" that comprise the written teachings of the Buddha. It has four, main sections: 1) ལུང་གཅིག་ལས་འཕྲོས་པ་ "the ones that come from one agama"; 2) ལུང་བར་མ་ "middle length agamas"; 3) ལུང་རིང་པོ་ "long agamas"; and 4) ལུང་དག་ལྡན་ "having mult…